خصوصی سازی ( منابع )

   مصالب اين مقاله از فصل اول و دوم کتاب " آدم اسميت به مسکو مي رود (با رويکرد خصوصي سازي و اصل 44 در ايران ) " نوشته آدامز و والتر ترجمه دکتر احمد جعفري صميمي گرفته شده است .

   دانشجويان مي توانند براي بررسي در خصوص مطالب سياست هاي کلي توسعه بخش دولتي ، تعاوني ، خصوصي ـ الزامات واگذاري ـ خصوصي سازي و جوانان ـ شاخص هاي آزاد سازي اقتصادي و همچنين موضوعات بازارسازي ـ معناي انحصار ـ خصوصي سازي ـ تثبيت اقتصادي ـ دولت و بازار ـ کشمکش هاي طبيعي در قالب مناظره بين مشاور اقتصادي و نخست وزير به زبان عاميانه و در عين حال تخصصي را در اين کتاب مطالعه فرمايند .

خصوصی سازی ( خلاصه و نتيجه گيري )

خلاصه و نتيجه گيري

   اجراي سياست هاي اصل 44 يک ضرورت تاريخي در اقتصاد ايران محسوب مي شود . کار اصلي در اجراي اين اصل مهم در اقتصاد ايران بايد به عهده نهادي مستقل باشد دولت بايد نظارت کند و در اين خصوص نقش يک معمار را بازي کند . لازم است تا دولت با ايجاد فضاسازي لازم در جامعه نسبت به اهميت سياست هاي کلي اصل 44 ، جرات دادن هر چه بيشتر به بخش خصوصي جهت سرمايه گذاري در کشور و تحقق انقلاب اقتصادي از ديگر موارد لازم براي تسريع در اجراي اصل 44 است .

    براي رفع مشکلات خصوصي سازي و تسهيل روند اجرايي خصوصي سازي توصيه مي شود که ضمن افزايش رقابت از طريق جامع نگري و شفافيت در واگذاري ها ، نهاد مستقل سازمان خصوصي سازي در اران با ابزار مالي و پشتيباني از بخش نو پاي خصوصي در اقتصاد ايران ايجاد گردد و کميته هاي تخصصي لازم و جايگاه قانوني محکم براي مديريت ، کنترل و نظارت برمراحل مختلف خصوصي سازي شرکت هاي دولتي تشکيل شود .

خصوصی سازی (اهداف اصلي ابلاغ سياست هاي اصل 44 قانون اساسي )

اهداف اصلي ابلاغ سياست هاي اصل 44 قانون اساسي

  1.  تحقق اقتصاد اسلامي و شتاب بخشيدن به اقتصاد ملي
  2.  گسترش مالکيت در سطح عموم مردم به منظور تامين عدالت اجتماعي
  3.  ارتقاء کارايي بنگاه هاي اقتصادي و بهره وري منابع مادي انساني و فناوري
  4.  کاستن از بار مالي و مديريتي دولت در تصدي فعاليت هاي اقتصادي
  5.  لزوم سرمايه گذاري عظيم براي تحقق اهداف سند چشم انداز

خصوصی سازی ( اصل 44 قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران )

اصل 44 قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران

در اصل 44 قانون اساسي تصريح شده است که نظام اقتصادي جمهوري اسلامي ايران برپايه 3 بخش

  1.  دولتي ( شامل صنايع بزرگ ، صنايع مادر ، بانکداري ، بيمه ، راديوو تلويزيون و ... )
  2.  تعاوني ( شامل شرکتها و موسسات تعاوني توليد و توزيع است )
  3.  خصوصي ( شامل آن قسمت ار کشاورزي ، دامداري ، صنعت ، تجارت که مکمل فعاليت هاي اقتصادي دولتي و تعاوني است )

   با توجه به اينکه هدف اصلي در اين اصل رشد و توسعه اقتصادي کشور معرفي شده است و همچنين با توجه به ساير اصول اقتصادي در قانون اساسي از جمله اصل 44 مي باشد که تاکيد بر پرهيز از انحصارات دولتي در فعاليت هاي اقتصادي دارد، در ساليان گذشته جهت اجراي آن ابهاماتي وجود داشته است که نيازمند تغيير در برخي اصول و تفسير قانون و ارائه سياست هاي کلي از سوي مقام معظم رهبري جهت ارائه طريق و روشن نمودن مسيرحرکت در راستاي دستيابي به رشد و توسعه اقتصادي کشور بوديم وبدين جهت راه خصوصي سازي را در پيش گرفتيم.

خصوصی سازی ( شرايط تحقق خصوصي سازي موفق در ايران  )

شرايط تحقق خصوصي سازي موفق در ايران

  1.  ارتقاي سطح نهاد خصوصي سازي به بالاتر از وزارتخانه
  2.  آماده سازي شرکت هاي دولتي ، اولويت بندي دقيق روند واگذاري و داشتن برنامه جامع
  3.  به کارگيري روش هاي متنوع در امر خصوصي سازي
  4.  الزام دستگاه هاي دولتي به واگذاري شرکت هاي دولتي زير مجموعه
  5.  اقدامات حمايتي و نظارتي پس از واگذاري شرکت هاي دولتي

همچنين خصوصي سازي مستلزم اقدامات اقتصادي مکمل ديگر هم چون رفع انحصارات ، شفاف سازي ، رعايت مالکيت خصوصي و توسعه نهادهاي سياسي ، اجتماعي و قضايي است .

خصوصی سازی ( شرايط تحقق خصوصي سازي موفق  )

شرايط تحقق خصوصي سازي موفق

  1.  شکل صحيح و مناسب واگذاري ( اصلاح ساختار بنگاه ، قيمت گذاري صحيح و ... )
  2.  وجود شرايط خاص اقتصادي در بازار

که اگر هر کدام از اين دو مورد رعايت نشود خصوصي سازي به رهاسازي تبديل مي شود .

خصوصی سازی ( پیشینه خصوصی سازی در ایران)

پیشینه خصوصی سازی در ایران  

  فرايند قانوني خصوصي سازي قبل از انقلاب در ماده 48 برنامه و بودجه سال 1351 وجود داشت . پس از پيروزي انقلاب اسلامي به خاطر اوضاع نابسامان واحدهاي بزرگ صنعتي ، کشاورزي و مالي کشور ، دولت را برآن داشت تا مبني بر قانون "حفاظت و توسعه صنايع ايران " شرکت هاي زيادي را تحت پوششش قرار دهد و ملي کند و اين باعث گسترش بيش از حد دولت شد . نتيجه اين گسترش ( که البته از قبل از انقلاب نيز وجود داشت ) در اواخر دهد 1360 موجب ناکارايي فعاليت هاي اقتصادي دولت شد و موجب گرديد که خصوصي سازي مورد توجه دولتمردان قرار گيرد و نهايتا خصوصي سازي به طور عملي به عنوان بخشي از نخستين برنامه 5 ساله اقتصادي اجتماعي در سال 1368 آغاز شد و در قانون برنامه سوم توسعه به عنوان اولين مجموعه يکپارچه ، برنامه خصوصي سازي را در فصل سوم خود ترسيم کرده است و به طور جدي به آن پرداخته شده است .

خصوصی سازی ( آثار خصوصی سازی )

آثار خصوصي سازي :

به طور خلاصه مي توان آثار خصوصي سازي را اين گونه دسته بندي کرد :

  1. کاهش اندازه ( حوزه ) فعاليت بخش دولتي
  2. انتقال مالکيت و کنترل اقتصادي
  3. افزايش کارايي
  4. کاهش کسري بودجه و بدهي هاي ملي
  5. تعديل يارانه ها واختلال قيمت ها
  6. مقررات زدايي
  7. افزايش رقابت در اقتصاد ملي
  8. ايجاد علاقه و دلبستگي در شاغلان
  9. گسترش بازار سرمايه
  10. تامين منافع مصرف کنندگان

خصوصی سازی ( اهداف خصوصی سازی )

اهداف خصوصي سازي :

  1. معرفي اقتصاد آزاد و کاهش درجه انحصار و افزايش رقابت در فعاليت هاي اقتصادي
  2. افزايش کارايي اقتصادي
  3. افزايش درآمدهاي دولت
  4. گسترش مالکيت در بخش خصوصي و مشارکت وسيع مردم در فعاليت هاي اقتصادي
  5. توسعه بازار سرمايه
  6. افزايش منافع و امکانات قابل توجهي براي مصرف کنندگان
  7. بهبود کلي در پرداخت و شرايط کاري کارگران

خصوصی سازی ( تعریف خصوصی سازی )

 تعريف خصوصي سازی : فرايند اجرايي ، مالي و حقوقي است که دولت ها براي انجام اصلاحات در اقتصاد و نظام اداري کشور به اجرا در مي اورند .

 خصوصي سازي وسيله اي ببراي افزايش کارايي ( مالي و اجتماعي ) عمليات يک موسسه اقتصادي است زيرا چنين به نظر مي رسد که ساز و کار عرضه و تقاضا و بازار در شرايط رقابتي باعث به کارگيري بيشتر عوامل توليد ، افزايش کارايي و در نتيجه توليد بيشتر و متنوع تر کالاها و خدمات و کاهش قيمت ها خواهد گرديد. ايده اصلي در تفکر خصوصي سازي بر اين مبنا است که فضاي رقابت و نظام حاکم بر بازار ، بنگاه ها و واحدهاي خصوصي را مجبور مي کند تا عملکرد کاراتري نسبت به بخش عمومي داشته باشند .

  خصوصي سازي در سطح ملي بايد با اتکا بر اهداف راهبردي خاص آغاز شود چرا که بسياري از طرح ها به علت نبود اهداف راهبردي غير قابل پيگيري، يا از حرکت مي ايستد و يا از مسير اصلي خود خارج مي شوند کخ پس از تعيين اهداف بايد به دو اصل مهم افزايش سود آوري و تقويت مالکيت خصوصي توجه گردد.

خصوصی سازی ( تحولات تاریخی خصوصی سازی )

نخستين گام در مورد پايه ريزي تفکر اقتصاد مبتني بر بازار توسط گورناي اقتصاددان مکتب فيزيوکرات ها شکل گرفت . شعار معروف او  laissez faire laissez passer    بود . اين شعار بعد ها در سال 1776 توسط آدام اسميت در کتاب ثروت و ملل مطرح شد و با بيان قضيه دست نامرئي ضرورت عدم دخالت دولت در فرايند بازار را مطرح ساخت .

 اما با ظهور رکود بزرگ در سال 1929 – 1932 و با شکست بازار اين نظريه با مشکل مواجه شد چون دست نامرئي نتوانست بيکاري و شرايط نا مساعد اقتصادي جامعه را بر طرف نمايد بنابراين نظريه نقش مداخله دولت به منظور حل اين مشکلات ( رفع نواقص بازار ، ايجاد زير ساخت هاي اقتصادي و تخصيص منابع ، تامين کالا و خدمات اساسي و ... ) مطرح شد نقشي که امروزه به نام اقتصاد بخش عمومي يا ماليه عمومي عنوان شده است . اما باز هم در سال هاي 1932 – 1982 با وجود دخالت دولت اين بار مشکلات جديدي ( افزايش بي رويه مخارج دولت و کسري بودجه ، بروکراسي شديد اداري ، ضعف سيستم ارزيابي ، تعدد در اهداف ، حمايت هاي غير معقول و... ) بوجود امد . سر انجام با ادامه ناتواني دولت ها در بر خورد موثر با مسائل و مشکلات اقتصادي موجب نا کارايي اقتصادي در اغلب کشورها شد همين موضوع باعث گرديد تا در دهه1980 نظريه هاي کاهش مداخله دولت و کوچک شدن اندازه دولت به روي کار ايد تا اينکه در دهه 1990 ميلادي جهان شاهد فرو پاشي دولتي ترين اقتصاد تاريخ ( شوروي سابق ) و نظام اقتصادي با برنامه ريزي متمرکز در اين کشور و اروپاي شرقي بود . اين کشور از نظام موجود به سمت نظام اقتصادي بازار رفتند .

 با ورود نظريه بازار آزاد به اقتصاد اين کشورها آدام اسميت وارد متمرکزترين اقتصاد جهان گشت و اوج پديده خصوصي سازي در اين دهه رقم خورد . بدين ترتيب با تحولات فوق نقش جديدي براي دولت شد و آن اين بود که خصوصي سازي به ساختاردولت راه يافت اما اين به منزله  خارج کردن کامل دولت ازاقتصاد نيست بلکه نقش دولت از حالت دخالت مستقيم به نظارت و کنترل نا محسوس تبديل مي شود .

حال سوالي که مطرح مي شود اين است  که تا کجا بايد اجازه فعاليت به بخش خصوصي داد؟